Που είναι οι γυναίκες στην έρευνα και την τεχνολογία; της Στέλλας Κάσδαγλη

«Μαμά, πότε θα ‘λθει ο κύλιος που θα μας φτιάξει τον υπολογιστή;». Η Στεφανία, η κόρη μου, είχε μόλις κλείσει τα τρία. «Θα έρθει σήμερα», της είπα, με τις κεραίες του κλισέ σηκωμένες, «αλλά μπορεί να είναι και κυρία». Έβαλε τα γέλια. «Έλα, βλε μαμά, σιγά μην είναι κυλία». 

Αυτό που με σόκαρε πιο πολύ είναι ότι είχε δίκιο. 

Ακόμα κι αν φύγουμε για λίγο από την Ελλάδα, η πραγματικότητα δεν αλλάζει πολύ: στη Google, οι γυναίκες κατέχουν μόλις το 17% των «τεχνικών» θέσεων, ενώ στη Yahoo μόνο το 15%. Σύμφωνα με τα πιο αισιόδοξα στατιστικά, στις δυτικές κοινωνίες μας, οι γυναίκες αποτελούν μετά βίας το 25% του συνολικού ανθρώπινου δυναμικού σε επαγγελματικά πεδία που έχουν να κάνουν με έρευνα, επιστήμη και τεχνολογία. Για την Ελλάδα δεν υπάρχουν αντίστοιχα στατιστικά, όμως, ενδεικτικά, από τους συμμετέχοντες που διακρίθηκαν στους δύο πρώτους διαγωνισμούς Εφαρμοσμένης Έρευνας & Καινοτομίας "Η Ελλάδα Καινοτομεί" που συνδιοργανώνουν ο ΣΕΒ και η Eurobank, οι γυναίκες σε τεχνικές θέσεις κάλυπταν ποσοστό πολύ μικρότερο του 30%. Και η Στεφανία, προφανώς, παρά τις καλύτερες προθέσεις μας, πιστεύει ήδη κατά βάθος ότι ο κλάδος που μέσα στα επόμενα χρόνια αναμένεται να παρουσιάσει διπλάσια ανάπτυξη από το μέσο όρο των υπολοίπων, ανήκει δικαιωματικά στα αγόρια της τάξης. 

Γιατί;

Τι είναι αυτό που κρατάει τις γυναίκες μακριά από τις θετικές επιστήμες; Και αν είναι τόσο ισχυρό όσο φαίνεται, αξίζει τον κόπο να το πολεμήσουμε ή είναι καλύτερα να βολευτούμε όλες μας σε πιο «ακίνδυνες» δουλειές, στις οποίες η ισότητα δεν φαντάζει πια τόσο αστεία;

Οι στατιστικές, αλλά και οι προσωπικές εμπειρίες των ίδιων των γυναικών, λένε πάνω-κάτω την ίδια ιστορία: αυτό που μας αποθαρρύνει αρχικά είναι τα στερεότυπα που θέλουν τα αγόρια να είναι καλά στα μαθηματικά και τα κορίτσια στις φιλολογίες. Η τάση των ενηλίκων που μας μεγάλωσαν, να χαρίζουν εργαλεία στα αδέρφια μας και κούκλες σ’ εμάς. Η ενδόμυχη αγωνία των δασκάλων μας, ότι δεν ήταν κι οι ίδιες καλές στα θετικά μαθήματα. 

(Κι όλα αυτά, τη στιγμή που έχει αποδειχτεί πλέον πως όχι, τα κορίτσια δεν είναι εκ φύσεως αδύναμα στα μαθηματικά –κι όταν δείχνουν να είναι, η αιτία βρίσκεται στο πόσο ισότιμη και ανοιχτή (δεν) είναι η κοινωνία στην οποία μεγαλώνουν.)

Αργότερα, για τις γυναίκες που τόλμησαν να μπουν σε ένα τέτοιο πεδίο, ήταν η συγκατάβαση των καθηγητών τους, που προέβλεψαν για λογαριασμό τους ότι σύντομα θα τα παρατήσουν «για να κάνουν οικογένεια». Το ανταγωνιστικό περιβάλλον της ίδιας της δουλειάς και η αντιμετώπιση από άντρες συναδέλφους, που επέμεναν να τις αντιμετωπίζουν σαν ανίδεα κοριτσάκια που έχασαν το δρόμο για τα μαγαζιά. 

Από τις δεκάδες προσωπικές αφηγήσεις που διαβάζει κανείς κάτω από σχετικά ποστ, σε sites του κλάδου, προκύπτουν όχι μόνο τραγελάφικά στιγμιότυπα με εργοδότες και επενδυτές που επιμένουν να μιλήσουν με «κάποιον που να ξέρει» (αντί για τη γυναίκα που έχουν μπροστά τους και η οποία τυχαίνει να είναι η ερευνήτρια/CEO/επικεφαλής του πρότζεκτ), αλλά και μια συνολική εικόνα απαξίωσης, που είναι φυσιολογικό να διώχνει ακόμα και τις πιο ικανές επαγγελματίες του χώρου, ειδικά όταν εκείνες συνειδητοποιούν ότι η δουλειά δεν είναι πλέον η μοναδική τους προτεραιότητα. 

«Ο χώρος είναι δύσκολος για γυναίκες –και κυρίως για μητέρες. Απαιτεί πολλή δουλειά, έχει ανταγωνισμό και καθόλου ευελιξία», λέει η Δρ Αναστασία Παππά, καθηγήτρια φυσικής και σύμβουλος εκπαίδευσης που ζει και εργάζεται στη Βρετανία. «Έτσι και χάσεις λίγα χρόνια λόγω μητρότητας, έχεις χάσει και το παιχνίδι».
 
Ο κόπος που απαιτείται για να τα βάλει κανείς με όλα αυτά είναι μεγάλος –το ίδιο και ο πειρασμός να μη μπει καν στη διαδικασία. Είναι όμως αυτή η καλύτερη επιλογή; Για τις γυναίκες, την επιστήμη και ολόκληρη την κοινωνία;

«Αν με ρωτούσε κάποιος όταν ήμουν νεότερη και η δουλειά καθόριζε την ταυτότητά μου, θα του έλεγα ότι πρέπει να αλλάξει ο κλάδος για να με χωρέσει», προσθέτει η Δρ Παππά. «Τώρα βλέπω τη δουλειά διαφορετικά, δεν είμαι σε θέση να αφιερώσω τη ζωή μου σε αυτήν. Αλλά από την άλλη, θέλω να με χωράει. Αν θέλω πολύ να δουλεψω στο χώρο, ο χώρος οφείλει να με δεχτεί με τους περιορισμούς μου».

Κι εδώ μπαίνουν στο παιχνίδι όλες οι υπεύθυνες προσπάθειες που γίνονται, για να ενθαρρύνουν και να στηρίξουν τις γυναίκες που αγαπούν με πάθος την έρευνα, την επιστήμη και την τεχνολογία και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο μπορούν να κάνουν τη διαφορά: οι εταιρείες που προωθούν, με ειδικά προγράμματα, την επαγγελματική ανάπτυξη κοριτσιών και γυναικών. Οι διοργανώσεις και οι διαγωνισμοί που βραβεύουν τις ικανότητες, τις προοπτικές και την καινοτομία, όχι το φύλο ή το πόσο μοιάζει ένας υποψήφιος με εκείνους που πέτυχαν ήδη πριν από αυτόν. Οι γυναίκες πρότυπα και οι γυναίκες μέντορες, που έχουν υπηρετήσει τις δύσκολες επιλογές τους και έχουν κάνει σημαντικά βήματα για όλες όσες θέλουν να σπάσουν φράγματα, γυάλινα ταβάνια και ταμπού. Όλες οι ευκαιρίες και τα παραδείγματα που μπορούν να μας εμπνεύσουν για να συμβάλουμε, με τη δουλειά και το ταλέντο μας, χωρίς να θυσιάσουμε άλλα, εξίσου πολύτιμα και σημαντικά, κομμάτια της προσωπικότητας και της ζωής μας.

Η Στέλλα Κάσδαγλη είναι συγγραφέας, δημοσιογράφος και συνιδρύτρια του δικτύου mentoring Women On Top. Ενδιαφέρεται και ασχολείται συστηματικά με την ενδυνάμωση και την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη των γυναικών, σε όποιον τομέα επιλέξουν. Μια πιο εκτεταμένη εκδοχή του παραπάνω άρθρου της δημοσιεύτηκε πρόσφατα, στα αγγλικά, στη Huffington Post.

Photo credit: http://scieng-women-ontario.ca/

Share: